🖼️ See the drawing + lab 🏠 Course home 🌿 Branch on GitHub ✏️ View source

🖼️ आकृती आणि labThe drawing + lab पूर्ण पानावर उघडा ↗Open full page ↗

🧊📞 धडा 05 — Volumes आणि networks: सामायिक fridge आणि intercom

📍 तुम्ही इथे आहात: 12 पैकी धडा 05 · मागे: lesson-04-run-containers · पुढे: lesson-06-docker-compose

📦 या ब्रँचमध्ये काय आहे

धडे 01–04, आणि त्याशिवाय: फेकून देण्यासारख्या containers नंतरही data कसा टिकतो (volumes), आणि containers एकमेकांना कसे शोधतात (networks). खरी file:

proxy/nginx.conf — दुसऱ्या container ला नावाने बोलावते (धडा 06 ती वापरतो)

🧒 5 वर्षांच्या मुलाला समजावल्यासारखे

जेवणाच्या वेळेतले दोन प्रश्न:

प्रश्न 1: डबा विसरतो. 🧠 धडा 04 "नवा डबा, ताजी स्मृती" ने संपला — visit counter शून्यावर गेला. ॲप्ससाठी ठीक, databases साठी सर्वनाश! उपाय: सामायिक fridge 🧊 (एक volume). Fridge डब्यांच्या बाहेर उभा असतो. डबा आपले उरलेले अन्न fridge मध्ये ठेवतो; डबा फेकून दिला जातो; पुढचा डबा तोच fridge उघडतो — उरलेले अन्न अजून तिथेच. Fridge डब्यांनंतरही टिकतात. (ओळखीचे वाटते? k8s कोर्स हीच गोष्ट PVCs सोबत सांगतो — दप्तर विरुद्ध ग्रंथालयाची फळी. तेच भौतिकशास्त्र.)

प्रश्न 2: डब्यांना एकमेकांचे ऐकू येत नाही. प्रत्येक डबा आपल्या खाजगी टेबलवर जेवतो. proxy डब्याला app डब्याला बोलावता यावे म्हणून दोघांनी एकाच intercom system 📞 (एका network) मध्ये सामील व्हायला हवे. आणि इथे सुंदर भाग: सामायिक network वर डबे एकमेकांना नावाने बोलावतात — http://web:3000 — IP ने नाही. नावे टिकतात; IPs मशीनसाठी असतात.

आणि developers साठी तिसरी युक्ती: bind mount 📂 — laptop वरचा folder डब्याला जोडा (-v $PWD/app:/app). File तुमच्या laptop वर बदला; डब्याला ती लगेच दिसते. धडा 01 ची अगदी पहिली command अशीच चालली होती!

🗺️ आकृती

flowchart LR
    subgraph net["📞 network 'lunchnet' - the intercom"]
        w["📦 web<br/>the app"]
        p["📦 proxy<br/>calls http://web:3000"]
        p -->|"1 by NAME, not IP"| w
    end
    v["🧊 volume - the fridge<br/>outside every box<br/>survives docker rm"]
    lap["📂 bind mount<br/>laptop folder clipped in<br/>live-edit code"]
    w -.->|"2 leftovers persist"| v
    lap -.->|"3 for development"| w

❓ काय

Named volume (docker volume create data, -v data:/somewhere) — Docker सांभाळत असलेली साठवण, container काढून टाकला तरी टिकते. Databases आणि state साठी.
Bind mount (-v /laptop/path:/container/path) — host वरचा खरा folder आत जोडलेला. Dev loops आणि config files साठी.
Network (docker network create lunchnet, --network lunchnet) — एकाच network वरचे containers Docker च्या built-in DNS मार्फत एकमेकांपर्यंत container नावाने पोहोचतात. लक्षात ठेवा, default bridge network नावांचे resolution करत नाही — नेहमी नाव असलेले network बनवा.

🧠 Data राहू शकतो अशा तीन जागा

Container writable layer  → disposable; dies with docker rm
Named volume              → Docker-managed, persistent (survives rm)
Bind mount                → host directory ↔ container (live editing)

Container काढल्याने named volume काढला जात नाही — फक्त docker volume rm (किंवा docker compose down -v) तो काढतो.

Networking, एका चित्रात:

web  →  db:5432
          ↑
      Docker DNS  (the container NAME resolves to its current IP)

Container चा IP कधीही स्थिर ओळख म्हणून वापरू नका — तो प्रत्येक restart ला बदलतो; नाव बदलत नाही. Compose service names (धडा 06) ही Kubernetes Services कडे जाणारी उत्तम पायरी आहे, जी हलणाऱ्या pods समोर स्थिर IP आणि DNS नाव ठेवणारी तीच कल्पना आहे.

🤔 का

Volumes जगाला फेकून देण्यासारखे (containers) आणि मौल्यवान (data) अशा दोन भागांत विभागतात — पुढचे प्रत्येक तंत्रज्ञान ही विभागणी पाळते (k8s धडा 12 हीच कल्पना cluster च्या पातळीवर आहे). नावांसह networks हे service discovery चे बीज आहे: इथला http://web:3000 Kubernetes मध्ये http://school-api होतो — तीच पद्धत, मोठी शाळा.

🧪 करून पाहा

docker build -t hello-school:v1 app/

# --- the intercom 📞 ---
docker network create lunchnet
docker run -d --name web --network lunchnet hello-school:v1     # note: no -p needed!
docker run --rm --network lunchnet curlimages/curl -s http://web:3000
# 🍱 hello from web — found BY NAME across containers 🎉

# --- the fridge 🧊 ---
docker volume create fridge
docker run --rm -v fridge:/data alpine sh -c 'echo leftovers > /data/note.txt'
docker run --rm -v fridge:/data alpine cat /data/note.txt        # different box, same fridge!

# --- cleanup ---
docker rm -f web && docker network rm lunchnet && docker volume rm fridge

⚠️ नेहमीच्या चुका

container ची filesystem फेकून देण्यासारखी असते — तुम्हाला महत्त्वाचा data volume मध्ये जातो
volume ≠ bind mount: एक Docker सांभाळतो, दुसरा तुमचा folder आहे
container IPs स्थिर पत्ते म्हणून वापरणे — नावे वापरा, Docker DNS ती resolve करतो

⏭️ पुढे

Network + दोन containers + config + ports… रोज हे सगळे flags टाइप करणे लवकरच कंटाळवाणे होते. संपूर्ण टेबल मांडणारी एक YAML file: Docker Compose.

git checkout lesson-06-docker-compose

🧊📞 Lesson 05 — Volumes & networks: the shared fridge and the intercom

📍 You are here: Lesson 05 of 12 · Previous: lesson-04-run-containers · Next: lesson-06-docker-compose

📦 What's in this branch

Lessons 01–04, plus: how data survives disposable containers (volumes), and how containers find each other (networks). Real file:

proxy/nginx.conf — calls another container by name (lesson 06 uses it)

🧒 Explain like I'm 5

Two problems from lunch time:

Problem 1: the box forgets. 🧠 Lesson 04 ended with "new box, fresh memory" — the visit counter reset. Fine for apps, catastrophic for databases! Solution: the shared fridge 🧊 (a volume). The fridge stands OUTSIDE the boxes. A box stores its leftovers in the fridge; the box gets thrown away; the NEXT box opens the same fridge — leftovers still there. Fridges survive boxes. (Sound familiar? The k8s course tells this exact story with PVCs — backpack vs library shelf. Same physics.)

Problem 2: boxes can't hear each other. Each box eats at its own private table. For the proxy box to call the app box, they must join the same intercom system 📞 (a network). And here's the beautiful part: on a shared network, boxes call each other by NAME — http://web:3000 — not by IP. Names stay; IPs are for machines.

Plus a third trick for developers: the bind mount 📂 — clip a laptop folder into the box (-v $PWD/app:/app). Edit the file on your laptop; the box sees it instantly. That's how lesson 01's very first command worked!

🗺️ Diagram

flowchart LR
    subgraph net["📞 network 'lunchnet' - the intercom"]
        w["📦 web<br/>the app"]
        p["📦 proxy<br/>calls http://web:3000"]
        p -->|"1 by NAME, not IP"| w
    end
    v["🧊 volume - the fridge<br/>outside every box<br/>survives docker rm"]
    lap["📂 bind mount<br/>laptop folder clipped in<br/>live-edit code"]
    w -.->|"2 leftovers persist"| v
    lap -.->|"3 for development"| w

❓ What

Named volume (docker volume create data, -v data:/somewhere) — Docker-managed storage, survives container removal. For databases & state.
Bind mount (-v /laptop/path:/container/path) — a real host folder mapped in. For dev loops and config files.
Network (docker network create lunchnet, --network lunchnet) — containers on the same network reach each other by container name via Docker's built-in DNS. The default bridge network notably does NOT do name resolution — always make a named network.

🧠 Three places data can live

Container writable layer  → disposable; dies with docker rm
Named volume              → Docker-managed, persistent (survives rm)
Bind mount                → host directory ↔ container (live editing)

Removing a container does not remove a named volume — only docker volume rm (or docker compose down -v) does.

Networking, in one picture:

web  →  db:5432
          ↑
      Docker DNS  (the container NAME resolves to its current IP)

Never use a container's IP as a stable identity — it changes on every restart; the name doesn't. Compose service names (lesson 06) are an excellent stepping stone toward Kubernetes Services, which are the same idea with a stable IP and DNS name in front of moving pods.

🤔 Why

Volumes split the world into disposable (containers) and precious (data) — the split every later technology respects (k8s lesson 12 is this exact idea at cluster scale). Networks-with-names is the seed of service discovery: http://web:3000 here becomes http://school-api in Kubernetes — same pattern, bigger school.

🧪 Try it

docker build -t hello-school:v1 app/

# --- the intercom 📞 ---
docker network create lunchnet
docker run -d --name web --network lunchnet hello-school:v1     # note: no -p needed!
docker run --rm --network lunchnet curlimages/curl -s http://web:3000
# 🍱 hello from web — found BY NAME across containers 🎉

# --- the fridge 🧊 ---
docker volume create fridge
docker run --rm -v fridge:/data alpine sh -c 'echo leftovers > /data/note.txt'
docker run --rm -v fridge:/data alpine cat /data/note.txt        # different box, same fridge!

# --- cleanup ---
docker rm -f web && docker network rm lunchnet && docker volume rm fridge

⚠️ Common mistakes

the container filesystem is disposable — data you care about goes in a volume
volume ≠ bind mount: one is Docker-managed, the other is your folder
using container IPs as stable addresses — use names, Docker DNS resolves them

⏭️ Next

Network + two containers + config + ports… typing all those flags daily gets old fast. One YAML file to set the whole table: Docker Compose.

git checkout lesson-06-docker-compose

← Previousrun containers Next →docker compose

This page is the lesson's README from the lesson-05-volumes-networks branch, shown here so the whole School stays on one site. Code files open on GitHub at the same branch.